تبلیغات
اسلام ناب - تفسیر سوره حمد

تفسیر سوره ی حمد

آیه یک : بسم الله الرحمن الرحیم

ترجمه : به نام خداوند بخشایشگر

خداوند متعال کلام بزرگ خود را به نام نامی خود افتتاح فرموده است تا معانی کلماتش به آن نام مربوط و نشانه ایی از آن داشته

باشد و همچنین سرمشقی برای بندگان باشد تا کردار و گفتار خود را به نام مقدسش شروع کنند و اعمال آنها نشانه ایی از حق و

هم برای او باشد.که به این وسیله فنا و نقصان را به آن راه نیابد.

ممکن است این سؤال مطرح شود که وجود یک (بسم الله)در اوّل قرآن برای رسیدن به هدف کافی باشد که در جواب گفته میشود

: از آنجا که هر سوره هدف مخصوصی را دنبال میکند برای رسیدنبه آن هدف مخصوص احتیاج به بسم الله الرحمن الرحیم

جداگانه ایی است بنابراین وجود 114بسم الله الرحمن الرحیم در قرآن مشترک لفظی است ولی از نظرمعنا با هم متفاوت است.

الله : کلمه الله در اصل الاله بوده و همزه آن به خاطر کثرت استعمال حذف شده و ماده اصلی آن در اصل به معنی پرستش

یا تحیّر میباشد.

و خدا را از این جهت اله گفته اند : که مورد پرستش و عبودیت است و یا به واسطه اینکه عقلها و افکار انسانی در درک ذات او

حیران مانده اند و ظاهر این است که اختصاص نام الله بر خدا بر اثر کثرت استعمال میباشد.

الرحمن و الرحیم : الرحمن بر وزن فعلان است و دلالت بر کثرت و وسعت می کند و اشاره به رحمت بی حساب خداوند داردکه

شامل همه چیز و همه کس می شود.

درواقع این رحمت بی حسابی است که همه جا کشیده و مؤمن و کافر و حتی جهاد و نبات و حیوان ندارد.

ولی رحیم بر وزن فعیل دلالت بر ثبات و دوام دارد،دلالت ر رحمت لا ینقطع و جاودانی خداوند دارد که شامل بندگان مؤمن و

صالح می شود،در واقع اشاره به رحمت خاصی است که به انسانهای مطیع و فرمانبردار اختصاص دارد.

بنابراین: رحمان رحمت فراوان خداوند و رحیم رحمت ثابت وباقی خداست.

نکته: آوردن این دو صفت پس از نام خداوند روشنگر ارتباط ناگسستنی خدا و بندگان است.زیرا رحمان و رحیم از صفات

خداوند هستند که در ارتباط با غیر ذات او معنی پیدا می کنند.

آیه دو : الحمدُ لِله رب العالمین

ترجمه : ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است.

الحمدُ لِله : دو کلمه است و نزدیک به معنای حمد میباشد یکی (مدح)که معادل آن ستایش است و دیگری شکر که به سپاس ترجمه

شده است.ولی هیچکدام به تنهایی به معنای حمد نیستند،الحمدلله یعنی خدایی که هم به دلیل عظمت،جلال،حسن،کمال و ... لایق

سپاس گزاری است.اگر الف و لام حمد را الف و لام عهد بگیریم الحمد یک حمد خاص میشود که جزء از خود خدا ممکن نیست

یعنی فقط ذات الهی که میتواند حقیقتاً حمد کند و بقیه افراد به درجه و مرتبه وجودیشان حمد خدا را میکنند.

رب : رب کسی است که شان او سوق دادن اشیاء به سوی کمال و تربیت آن ها باشد و این صفت به صورتی ثابت در او باشد.

رب:مالکی است که به امور بنده اش رسیدگی میکند و مالکیت خدا،مالکیت حقیقی است که جدا از تنظیم و تدبر امور مخلوقاتش

نیست زیرا اگر چیزی در اصل وجود خود وابسته به چیز دیگری باشد در ادامه و بقاهم به او وابسته است.پس خدا (رب)همه

موجودات است،چون مالک و مدبر آنهاست.

عالمین : عالمین جمع عالم است یعنی چیزی که به آن علم تعلق میگیرد.

عالمین در قرآن به سه معنا آمده است :

انسان های یک دوره و زمان(انبیاء/56)

افراد عاقل در تمامی دوران ها(انعام/86)

تمام موجودات جهان (غاشیه/36)

که در این آیه معنای سوم مورد نظر است.

در کتاب وجوه قرآن برای عالمین در قرآن پنج معنا آورده است :

آدمیان و پریان(تکویر/27)

اهل روزگار(بقره/122)

از زمان آدم تا روز قیامت(انبیاء/71)

اهل کتاب(آل عمران/97)

آیه سه : الرحمن و الرحیم

ترجمه : بخشنده و بخشایشگر است

قبلاًکمی در این دو صفت الهی صحبت شد.

آیه چهار : مالک یوم الدین

ترجمه : خداوندی که مالک روز جزا است.

مِلک (دارایی) مالک (صاحب)

مُلک (پادشاه) مَلِک (پادشاه/فرمانروا)

مالک : مَلک (قدرت) مَلیک (مقتدر)

مَلَک (فرشته)

منظور از آیه : در این جا به انسان می آموزد که به معاد اعتراف میکند زیرا خداوند صاحب اختیار روز قیامت است.

اما چرا( یوم الدین) گفتند ؟

برای اینکه دین به معنای جزا و (قیامت) روز جزا(پاداش و کیفر) است.نکته این جاست که یوم الدین که روز آخرت است

مقصود روز در برابر شب نیست بلکه مراد،ظهور دین است آن هم نه فقط دین به معنای جزا،بلکه دین با همه ابعادش

ظهور میکند.

آیه پنج : ایّاک ُنعبدَ و ایّاکَ نستعین

ترجمه : (پروردگارا)تنها تو را میپرستیم و تنها از تو یاری میجوییم.

از این آیه به بعد لحن صحبت عوض میشود و از این تغییر خطاب متوجه میشویم که کلام،کلام بنده گان است در مقابل خدا

و خداوند روش بندگی و ستایش که شایسته مقام خوداست را به بنده گان خودش آموزش میدهد.

و همچنین این تغییر خطاب نشان دهنده دو حضور است :

حضور از جانب خدا یعنی خدا را در هنگام عبادت حاظر بدانیم.

حضور از جانب بنده یعنی عبادت با دو عبادتی حاضر و متوجه باشد به عبادتی غافل و صوری و خالی از روح که که این حالت شرک به خداوند است.

نعبد : به صورت جمع آورده شده است تا از جنبه های شخصی و فردی که نتیجه اش استکبار و خودخواهی است دور باشد

ایاک نستعین : یعنی بنده گان همین عبادت خداوند هم،از ذات حق کمک میگیرند و از خود چیزی ندارند.

ایاک نعبد و ایاک نستعین : هر دو یک مطلب را میرسانند آن هم این است که :

(عبادت باید از روی کمال و اخلاص باشد.)

آیه شش : اهدنا الصراط المستقسم

ترجمه : ما را به راه راست هدایت کن .

صراط به معنای طریق و سبیل است و مستقیم یعنی کسی که از روی قدرت و تسلط روی پایش می ایستد و همچنین به

راه روشنی گفته میشود که دائماً رهروانش را به مقصود میرساند.

صراط المستقیم : حافظ و جامع تمامی راه هایی است که به سوی خدا ختم میشود.

نکته مهم این است که چرا ما باید در هر شبانه روز بارها این درخواست را تکرار کنیم ؟

جواب : زیرا انسان به هر مرحله از مراحل کمال که نایل شد گرچه نسبت به آن مرحله نورانی بیناست لکن دوام آن کمال

نیازمند به افاضه است حتی اولیای الهی که بسیاری از مراحل کمال را پیموده اند ممکن است بسیاری از حقایق را ندیده

باشند و طلب کمال بالاتری را داشته باشند.

روایتی هم وجود دارد که راه راست را همان اهل بیت (علیه السلام)و به طور مشخص پیامبر(صلی لله علیه و آله) و امام

علی(علیه السلام)معرفی کرده اند و این بدان جهت است که اهل بیت هم راهنمایان دین هستند.

آیه هفت : صراط الذین انعمت علیهم غیرالمغضوب علیهم ولاالضّالین

ترجمه : راه کسانیکه آنان را مشمول نعمت خود ساختی نه کسانیکه بر آنان غضب کردی و نه گمراهان.

مراد از کسانی که مورد نعمت واقع شدند : انبیاء،صدیقین،شهدا،صالحین هستند. که دل ها و اعمالشان از شرک و ظلم و

گمراهی پاک است،بلند مرتبه و ارجمند هستند و مؤمنان با آن همه مقام هنوز درجاتی از کمال را لازم است که طی کنند که

تا به مقام مشمولین نعمت خداوند برسند.

غیر المغضوب علیهم : کسانیکه به نعمت های عادی و ظاهری پرداخته اند و از نعمت های معنوی و حقیقی دور مانده اند،

در واقع در ظواهی و مادیات غرق شده اند که این نهایت دوری از خداوند متعال است و گفته شده که مراد از غضب شده –

ها (یهودیان) هستند.

ولا الضّالین : کسانیکه در قید بواطن(حجاب های نورانی) مانده اند ضالین کسانی هستند که در معنویات و مستحبات تنها

ملاک قرار میدهند.در واقع نعمت رحمانیت(دنیوی)و رحیمیت(اُخری) خداوند همراه هم است.

چرا که باید از این دنیا گذر کرد تا به آخرت رسید.(غیرالمغضوب علیهم ولا الضّالین)و مفسران عقیده دارند که منظور

از ضالین یعنی(گمراهان)نصاری هستند.

برگرفته از تفسیر نور



.:: This Template By : Theme-Designer.Com ::.

پیچک